تعریف ارزش

ارزش‌


ارزش در اصطلاح عقایدی است که افراد درباره آن‌چه مطلوب، مناسب، خوب یا بد است؛ دارند. ارزش‌ها معمولاً از عادت و هنجار نشأت می‌گیرند. ارزش‌ها پایه‌ای‌ترین وجوه و باورهای شخصیتی ما هستند که تمامی جهت‌گیری‌ها، انتخاب‌ها، قضاوت‌ها و ... در راستای آنها انجام می‌پذیرد. ارزش‌ها چگونگی نگرش ما به جهان و اولویت‌ها را تعیین می‌کنند.

عادت: چارلز داهیگ در کتاب قدرت عادت خود اینگونه بیان می‌کند که وقتی ما فعالیتی انجام می‌دهیم، بعد از اتمام آن مغز آن را مرور می‌کند و بررسی می‌کند که آیا این فعالیت می‌تواند به صورت خودکاری‌تر (غیرارادی) انجام شود که در تکرارهای بعدی آن انرژی و درگیری (هوشیاری) کمتری از مغز بگیرد؟ در صورت امکان، آن کار را در یک چرخه سه بخشی تبدیل به یک فعالیت خودکار می‌کند (به مرور)، فعالیتی که ما آنرا «عادت» می‌نامیم. 
این چرخه دارای سه بخش اساسی است: 
1- اول سرنخ، علت یا نشانه‌ای که باعث ترغیب شخص به انجام آن فعالیت می‌شود را می‌یابد. 
2- بخش دوم انجام آن فعالیت است که مغز آنرا بصورت یک فرآیند مشخص، معین و نظام‌مند درمی‌آورد.
3- آخرین بخش که باعث تقویت هرچه بیشتر این عادت و تکرار مجدد آن می‌شود، پاداشی است که فرد از انجام آن روتین بدست می‌آورد. 
اغلب عادت‌های مثبت مثل کمک به دیگران، غذا خوردن، مسواک زدن و ... و نیز عادت‌های منفی مثل اعتیاد به سیگار، الکل، پرخوری و ... را به راحتی می‌توان توجیه کرد. این عادات که اغلب آنها غیر ارادی به عادت تبدیل شده‌اند، بخشی از شکل گیری ارزش‌ها را شامل می‌شوند. 

هنجار: هَنجار در اصطلاح دانش جامعه‌شناسی به یک الگوی رفتاری گفته می‌شود که روابط و کنش‌های اجتماعی را تنظیم می‌کند، اکثریت جامعه خود را به آن پایبند می‌دانند و در صورتی که شخصی آن را رعایت نکند، جامعه او را مجازات می‌کند.
هنجارهای درونی، هنجارهایی هستند که در صورت عدم رعایت آن‌ها، مجازات رسمی و مشخصی وجود ندارد. هنجارهای بیرونی، هنجارهایی هستند که برای اعضای یک جامعه از پیش تعیین گشته است. ترس از مجازات و میل درونی، اعضای جامعه را به پیروی از هنجار ترغیب می‌کند.
عدم رعایت هنجارها یک نابهنجاری است که نتیجه آن مجازات شخصی (عذاب وجدان) است. هنجارها بیشتر از عادت‌ها در شکل‌گیری ارزش‌ها اثرگذارند، تنها موضوع این است که بین مفهوم هنجار و برداشت هر فرد تفاوت‌ وجود دارد. هنجارها بدیهیات هستند و ارزش‌ها برتری‌ها. 

به زبان خیلی ساده، «ارزش» یعنی هر چیزی که برای ما بسیار مهم است و اصولی درونی که برای خود برگزیده‌ایم. ارزش‌های ما مسیر کلی زندگی ما را مشخص می‌کنند. این‌که در چه زمینه‌ای گام برمی‌داریم و چه چیزی را می‌خواهیم دنبال کنیم. هر انسانی در زندگی و کار خود راهی را برمی‌گزیند و در آن مسیر پیش می‌رود. ما همیشه انتخاب‌ها، تصمیمات و اقدامات خود را در حوزه‌های مختلف زندگی‌مان بر اساس ارزش‌هایمان تعیین می‌کنیم.
ارزش‌ها استانداردهایی هستند که هر فرد برای خود برمی‌گزیند
ارزش‌های زندگی و اصلی ما مانند قطب‌نما، جی پی اس یا رادار هستند، آنها به ما نشان می‌دهند که از بین بی‌نهایت انتخاب موجود، کدام یکی را انتخاب کنیم که بیشترین هماهنگی با خواسته‌ها و زندگی ما داشته باشد. به همین خاطر یکی از مهم‌ترین کارهایی که در زندگی‌مان باید انجام دهیم، تعیین و مشخص کردن ارزش‌های زندگی و اصلی‌مان است. اینکه گفته می‌شود انتخاب‌های شما آینده شما را می‌سازند به این دلیل است که الگویی که باعث انتخاب‌های امروز شما می‌شود بر تمام انتخاب‌های‌تان تا پایان عمر اثر خواهد داشت. در حقیقت ما انتخاب‌هایمان را تحت تاثیر شرایط انجام نمی‌دهیم، بلکه تحت تاثیر ارزش‌های‌مان انجام می‌دهیم. یک ارزش ضعیف همیشه انتخاب‌های ضعیفی را نتیجه خواهد داد و در نهایت تحت تاثیر شرایط می‌تواند انتخابی ضعیف، خیلی ضعیف یا خیلی خیلی ضعیف را نتیجه دهد.
جایگاه ارزش در ضمیر ناخودآگاه ما می‌باشد. بنابراین بصورت کاملا خودکار و بدون هوشیاری ما به کار خود مشغول است و تمام امور ما را کنترل می‌نماید. همچنین ارزش‌ها نیات ما را ایجاد می‌کنند. نیت ریشه در ارزش دارد. بعلاوه نظام ارزشمداری ما آنقدر قوی است که حتی بر روی نیازهای ما نیز اثر می‌گذارد (زیاد شنیده‌ایم که حاضرم بمیرم اما اینکار را نکنم...)
ارزش مداری از امور فطری بشر می‌باشد. انسان ذاتا دوست دارد که ارزشمند باشد. ارزش‌ها مواردی هستند که توسط آنها انسان‌ها مورد تائید و توجه دیگران قرار می‌گیرند و انسان در قضاوت شخصی از آن موارد بعنوان نکات مثبت خود یاد می‌کند و در نهایت خود را ارزشمند می‌یابد. 
شکل‌گیری ارزش متاثر از فرهنگ جامعه است. همچنین تجربیات شخصی عامل گزینش ارزش‌ها می‌باشند. انسان در دوران رشد، به مرور از مواردی که باعث توجه و تائید دیگران بوده جهت ایجاد الگوی ارزشی خود استفاده می‌کند. بطور مثال در کودکی که بواسطه درس خواندن مورد توجه، تشویق و تائید دیگران قرار می‌گیرد، درس خواندن ارزش می‌گردد. به مرور زمان با توجه به تحلیل فردی و آموزش جامعه ممکن است این ارزش به ارزش اول بودن تکمیل گردد و یا در جهتی دیگر همه چیزش را فدای تحصیل نماید و تنها این وجه از زندگی‌اش را رشد دهد. بنابراین ارزش‌ها در طول رشد فرد متغییر هستند و از نظر آن شخص کامل‌تر می‌شوند.